فاصله طبقاتی و استراتژی ارتباطات
این روزها خیلی می شنویم که فاصله طبقاتی و مسائل اقتصادی از عوامل مهم شکست اصلاح طلبان در انتخابات بوده است. و این البته درست به نظر می رسد که فکر اقتصادی در میان اصلاح طلبان طی این هشت سال گذشته تولید نشد. اینها همه درست، اما من این را مهمترین عامل شکست نمی دانم.
وجود طبقه متوسط و بزرگ کردن و گسترش این طبقه جامعه را به ثبات می رساند. اما من فکر می کنم در مورد ایران، مشکل ما نبود یک طبقه متوسط اقتصادی بزرگ یا به عبارتی شکاف عمده طبقاتی نبود، بلکه طبقه متوسط فکری ما کوچک شده بود.
به بیان دیگر، تولید اندیشه صورت گرفته بود ولی توزیع اندیشه نه، زیرا قشر توزیع کننده اندیشه کوچک شده بود.
توضیح بدهم: آگاهی در بین مردم یک جامعه همیشه به درجاتی وجود دارد، اما سطح آگاهی مانند سطح زندگی مردم می تواند دارای استانداردهایی باشد، مثلا بعد از دوم خرداد تا زمان توقیف فله ای مطبوعات، سطح آگاهی به مقدار زیادی بالا رفته بود. مردم روزنامه خوان شده بودند و هر کسی هر روز بیش از یک روزنامه می خرید و مطالعه می کرد. توجه به اخبار زیاد شده بود و تولید و تقاضای کتاب هم زیاد بود.
به دلایل متعددی رفته رفته جامعه از نظر فکری دچار افسردگی شد و تمایل به دانستن را از دست داد. نخبگان در میان خود همچنان به تولید فکر مشغول بودند ولی ارتباط آنان با مردم کمتر و کمتر شده بود، و استاندارد آگاهی عمومی پایین آمد. مسلما در زمان کوتاه قبل از انتخابات فرصتی برای ایجاد دوباره این ارتباط نبود. طبق تعاریف مدرن، قدرت به توانایی ایجاد ارتباط با مردم معنی می شود. وقتی ارتباط کم باشد، قدرت هم کم می شود.
اینها مسائلی است که همه به آن واقفیم و بارها سوال چه باید کرد را از خود پرسیده ایم. وقتی روزنامه نداریم، وقتی رادیو و تلویزیون را به عنوان موثرترین ابزار ارتباطی با مردم نداریم و تنها وسیله ارتباطی ما در اینترنت خلاصه شده است چه باید کرد؟ اتفاقا از رسانه اینترنت در این مدت و در جریان انتخابات به خوبی استفاده شده و شاید بتوان گفت از حداکثر ظرفیت آن در شرایط فعلی بهره برداری شده است.
از ظرفیت چیزی که تا به حال کاملا استفاده نشده، نهادهای مدنی است که از ابتدای دوران اصلاحات به عنوان نهادهای دموکراسی از آنان نام برده می شد. ان جی او ها و احزاب و نهادهای صنفی و سندیکاها. نهادهای مدنی امروز بیش از هر زمانی نیازمند آنند که برای خود استراتژی ارتباطات و اطلاع رسانی تعریف کنند.