اخلاق شکست- اخلاق پیروزی
یک بار دیگر مجموعه عواملی دست به دست هم داد تا یکی از صفحات تاریخ کشورمان ورق خورده رویدادی تاریخی ثبت شود. این عوامل در جای خود نیاز به بررسی و تحلیل دارد اما آنچه اکنون از اهمیت بیشتری برخوردار است رفتار منبعث از اخلاق رقباست. اخلاق شکست حکم می کند که به انتخاب مردم احترام گذاشته شود و همراه با نقدهایی که بر چگونگی روند انتخابات وارد می آید، دلایل شکست بررسی شده نقاط ضعف برطرف شود. و اخلاق پیروزی حکم می کند که حقوق همه شهروندان به ویژه اقلیت قدرتمندی که با تمام توان به عرصه آمده به مشارکت حد اکثری کمک کرده و به انتخابات مشروعیت بخشیده اند، به رسمیت شناخته شود و حتی امکان اظهار نظر و نقد آرا و برنامه های رقیب بیش از پیش برای ایشان مهیا شود. و این سنت حسنه ای بود که رییس جمهور دوران اصلاحات برای روسای جمهور بعد از خود به یادگار گذاشت. هرگز فراموش نمی کنیم احترامی را که خاتمی برای رقیب خود و مخالفین بعضا متعصب خود قائل بود. شعار خاتمی «زنده باد مخالف من» بود تا آنجا که از فضای اخلاقی و امنی که او ایجاد کرد بیش از منتقدان منصف، مخالفان بی منطق بهره بردند.
هر چند مبتکر ایده گفتگوی تمدنها از بحرانهای پیش روی خود برای تحقق کامل دموکراسی رنج بسیار برد اما آمیختن اخلاق با سیاست که تا دیروز محال می نمود ثمره 8 سال خون دل خوردن های اوست و درس هایی که او به سیاستمداران، دولتمردان و همه گروههای اجتماعی و شهروندان، با سیره عملی خود آموخت هرگز فراموش نمی شود