در درازمدت چه باید کرد؟
باید توضیح بدهم که منظورم از پست قبلی و آنچه از مردم شنیده می شود چه بود. باز هم مسائل گفتنی از این دست فراوان است ولی لزومی نمی بینم که آنها را بازگو کنم و فکر می کنم همین قدر به اندازه کافی گویا باشد و مرا در نتیجه گیری نهایی که می خواهم بکنم یاری خواهد کرد.
دو سه ماه پیش درگیر یک کار تحقیقی آکادمیک بودم در یک دانشگاه خارجی، موضوع کلی تحقیق توسعه بود و به خصوص ارتباطات توسعه. جزئیات تحقیق هم این بود که یکی از سازمان های بین المللی یا ان جی اوهای مطرح بین المللی را باید مورد بررسی و نقد قرار می دادم که از چه استراتژی هایی برای توسعه بهره می برد و آیا این استراتژی ها کارآمد است یا نه.
ان جی اویی که من رویش کار می کردم سازمان دیده بان حقوق بشر بود. نقدی که بر این سازمان می شد کرد این بود که مدل سنتی از بالا به پایین توسعه را به کار می برد و مردم را کمتر در فعالیت های خود دخالت مستقیم می داد.
مدل های قدیمی تر توسعه به شیوه بالا-پایین کار می کنند به این معنی که اصول از بالا به جامعه تزریق می شود، از طریق نخبگان و یا حکومت و حتی اطلاع رسانی آن هم اطلاع رسانی بالا-پایین است، چه از طریق روزنامه ها یا رسانه های دیگر. آنچه امروز ترویج می شود و کارامدی بیشتری نشان داده است، مدل های از پایین به بالای توسعه هستند. مدل هایی که مردم را از ابتدا در امر توسعه -هر بعدی از آن، چه بهداشت و چه حقوق بشر، چه آموزش و چه اقتصاد- دخالت می دهند. در این روش هسته های کوچک اولیه در مناطق دورافتاده تر و در روستاها شکل می گیرند (با حمایت ان جی اوها) و مواد آموزشی و تبلیغی را به مردم می رسانند و آنان را در امر دانستن و تصمیم گیری سهیم می کنند. در واقع سوال را برای مردم ایجاد می کنند و راه حل را از آنان می خواهند، و در بین راه دانسته های آنان را با داده های صحیح تقویت می کنند. به این ترتیب مردم خود آگاه می شوند و خودشان انتخاب می کنند و راه حل می دهند و در مقابل راه های توسعه و موانع آن مقاومت نمی کنند. این توسعه دانایی محور است.
به مثال های مردمی که زده بودم بر می گردم. چنین هسته های اولیه ای به طور سنتی در میان مردم وجود دارد و ایراد آن این است که اینها عوامیت را بین مردم تبلیغ می کنند. جلسات زنانه از همین قبیلند. شاید باید تا دیر نشده ما هم به فکر ایجاد رابطه ای نزدیک تر با مردم بیفتیم.